बहुपहिचान, बहुउपयोगी, बहुउद्देश्यीय तथा बहुआयामिक भवन निर्माणसँगै सिन्धुपाल्चोकको पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाले आफ्नै भवनभित्र पुस्तकालय र संग्रहालय सञ्चालनमा ल्याएको छ । गाउँपालिकाले आज एक कार्यक्रमबीच पुस्तकालय तथा संग्रहालयको औपचारिक उद्घाटन गरेको हो ।स्थानीय कला, संस्कृति, इतिहास, परम्परा, जीवनशैली र मौलिक पहिचानलाई संरक्षण गर्दै नयाँ पुस्तालाई आफ्नो विगतसँग जोड्ने उद्देश्यले पुस्तकालय तथा संग्रहालय स्थापना गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष टासी लामाले बताउनुभयो ।
गाउँपालिकाको आफ्नै भवनभित्र पुस्तकालय र संग्रहालय स्थापना गर्ने योजना उहाँले दुई कार्यकालको नेतृत्वका क्रममा देखेका विभिन्न सपनामध्ये एक भएको अध्यक्ष लामाले बताउनुभयो । खाल्डेखोलामा बहुपहिचान झल्किने स्वागतद्वार निर्माणदेखि गाउँपालिकाको भवन र भवनभित्रै पुस्तकालय तथा संग्रहालय स्थापना गरी आज उद्घाटन गर्ने चरणसम्म आइपुग्दा आफूलाई अत्यन्त खुसी लागेको उहाँको भनाई थियो ।
उहाँले नेपालका ७५३ स्थानीय तहमध्ये पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकामा मात्रै यस किसिमको विशेषता समेटिएको पालिका भवन निर्माण गरिएको दाबीसमेत गर्नुभयो ।
पुराना वस्तुमा गाउँको इतिहास, पुस्तकमा भविष्यको ज्ञान
गाउँपालिकाले स्थापना गरेको संग्रहालयमा स्थानीय समुदायको जीवनशैली, पहिचान र इतिहाससँग जोडिएका पुराना सामग्री, हस्तकलाका सामग्री, कला तथा अन्य महत्वपूर्ण वस्तुहरू राखिएको अध्यक्ष लामाले बताउनुभयो । त्यसैगरी पुस्तकालयमा विभिन्न विषयका पुस्तकहरू उपलब्ध गराइएको उहाँको भनाइ छ ।
संग्रहालयमा राखिएका सामग्रीहरू कुनै समय गाउँघरमा दैनिक जीवनको हिस्सा थिए । आज ती सामग्रीहरू विस्तारै प्रयोगबाट हराउँदै गइरहेका छन् । आधुनिक प्रविधि र बदलिँदो जीवनशैलीसँगै पुराना औजार, घरेलु सामग्री, हस्तकला, पहिरन, कला तथा स्थानीय उत्पादनका स्वरूप हराउँदै जाँदा त्यस्ता सामग्रीलाई सुरक्षित राख्नु आफैंमा महत्वपूर्ण सांस्कृतिक काम हो ।
संग्रहालयको वास्तविक महत्व पनि यहीँ छ—यसले विगतलाई केवल देखाउँदैन, विगतलाई बुझ्ने अवसर दिन्छ । पुरानो वस्तु हेर्दै नयाँ पुस्ताले आफ्ना पुर्खाको जीवन, श्रम, सीप, प्रविधि र सामाजिक संरचनाबारे बुझ्न सक्छ । संग्रहालयलाई शिक्षा, अध्ययन र अनुसन्धानको केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिएमा स्थानीय इतिहास विद्यालयका पाठ्यपुस्तकभन्दा बाहिर प्रत्यक्ष अनुभव गर्ने माध्यम बन्न सक्छ । सरकारी संग्रहालयसम्बन्धी संस्थाहरूले पनि महत्वपूर्ण सामग्रीको संकलन, व्यवस्थित प्रदर्शन तथा संरक्षणसँगै कला, संस्कृति र इतिहासको प्रचारलाई संग्रहालयको प्रमुख कार्य मानेका छन् ।
पुस्तकालय ः किताबको दराज होइन, विचार निर्माण गर्ने ठाउँ
पाँचपोखरी थाङपालमा स्थापना भएको पुस्तकालयको महत्व संग्रहालयसँगै जोडिएर अझ बढेको छ । पुस्तकालय विद्यार्थी, शिक्षक, अनुसन्धानकर्ता, साहित्यप्रेमी तथा सर्वसाधारणका लागि अध्ययन र ज्ञान आर्जन गर्ने साझा थलो बन्न सक्छ ।
पुस्तकालयलाई केवल पुस्तक राख्ने स्थानका रूपमा बुझ्नु यसको भूमिकालाई साँघुरो बनाउनु हो । पुस्तकालय ज्ञान, सूचना, अनुसन्धान र नयाँ विचारको स्रोत हो। नेपालमा पनि सार्वजनिक तथा सामुदायिक पुस्तकालयहरूले शिक्षा र चेतनाको विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको उल्लेख गरिएको छ ।
पाँचपोखरी थाङपालको पुस्तकालय केवल भवनभित्र राखिएका पुस्तकहरूको संग्रह नभई गाउँपालिकामा पठन संस्कृति विकास गर्ने आधार बन्न सक्ने सम्भावना बोकेको छ । विद्यार्थीका लागि अतिरिक्त अध्ययन, युवाका लागि प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षाको तयारी, शिक्षकका लागि सन्दर्भ सामग्री, स्थानीय लेखकका लागि सिर्जनाको स्रोत र अनुसन्धानकर्ताका लागि स्थानीय इतिहास तथा समाज अध्ययन गर्ने थलोका रूपमा यसलाई विकास गर्न सकिन्छ ।
इतिहास संरक्षण र ज्ञान निर्माणलाई एउटै छानामुनि
पुस्तकालय र संग्रहालय एउटै भवनमा हुनु यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो । एउटा पक्षले ज्ञानलाई संग्रह गर्छ भने अर्कोले समाजको स्मृतिलाई जोगाउँछ । पुस्तकालयले लेखिएका ज्ञानलाई पुस्तान्तरण गर्छ भने संग्रहालयले वस्तु, कला, संस्कृति र जीवनशैलीमार्फत इतिहासलाई जीवित राख्छ ।
यस अर्थमा पाँचपोखरी थाङपालको पहललाई स्थानीय पहिचान संरक्षण र ज्ञान निर्माणलाई एउटै संरचनाभित्र जोड्ने प्रयासका रूपमा हेर्न सकिन्छ ।
स्थानीय तहमा स्थानीय इतिहास, भाषा, संस्कृति, कला र जीवनशैलीसँग सम्बन्धित सामग्री संकलन गरी व्यवस्थित अभिलेख राख्ने र नयाँ पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्ने अवधारणा पछिल्लो समय अझ महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ । स्थानीय संग्रहालयलाई समुदायको जीवन प्रणालीसँग जोडिएका कला, संस्कृति, भेषभूषा, कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्यलगायतका विविध पक्षको अभिलेख र ज्ञान केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिने अवधारणासमेत अघि सारिएको छ ।
उद्घाटनमा विद्यार्थीलाई प्राथमिकता
पुस्तकालय तथा संग्रहालयको उद्घाटनसमेत स्थानीय विद्यार्थीमार्फत गरिएको छ । दुई विद्यार्थीले रिबन काटेर पुस्तकालय र संग्रहालयको उद्घाटन गरेका थिए ।
उद्घाटनमा गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष सुनिता अधिकारी र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लक्ष्मण कुईंकेलले पुस्तकालय तथा संग्रहालयको महत्वबारे धारणा राख्नुभएको थियो ।
विद्यार्थीबाट उद्घाटन गरिनु पनि प्रतीकात्मक रूपमा अर्थपूर्ण देखिन्छ । किनकि पुस्तकालय र संग्रहालयको सबैभन्दा ठूलो लाभार्थी वर्तमान र भावी पुस्ता नै हो । आजका विद्यार्थीले यहाँ राखिएका पुस्तक, दस्तावेज र ऐतिहासिक सामग्रीबाट ज्ञान लिँदै आफ्नै गाउँको इतिहास बुझ्न सक्छन् भने भोलिका पुस्ताका लागि आज संकलन गरिएका सामग्री महत्वपूर्ण सम्पदा बन्न सक्छन ।
अब चुनौती संरक्षण र उपयोगको
पुस्तकालय र संग्रहालय स्थापना हुनु उपलब्धि हो, तर यसको दीर्घकालीन सफलता त्यसको निरन्तर सञ्चालन, संरक्षण, अभिलेखीकरण र उपयोगमा निर्भर हुनेछ ।
पुराना तथा ऐतिहासिक सामग्रीलाई केवल काँचभित्र सजाएर राख्नु पर्याप्त हुँदैन । प्रत्येक सामग्रीको उत्पत्ति, प्रयोग, समय, समुदाय र ऐतिहासिक महत्व अभिलेख गर्न आवश्यक हुन्छ । त्यस्तै पुस्तकालयमा रहेका पुस्तकलाई व्यवस्थित वर्गीकरण, अभिलेखीकरण र पाठक–मैत्री सेवा प्रणालीमार्फत नियमित रूपमा प्रयोगमा ल्याउनुपर्ने हुन्छ ।
पुस्तकालयलाई डिजिटल स्रोतसँग जोड्ने, स्थानीय लेखक तथा साहित्यकारका कृति संकलन गर्ने, गाउँपालिकाको इतिहास र महत्वपूर्ण घटनाको दस्तावेजीकरण गर्ने, विद्यालयसँग सहकार्य गरी विद्यार्थीलाई नियमित अवलोकन तथा अध्ययनमा सहभागी गराउने र स्थानीय ज्येष्ठ नागरिकबाट मौखिक इतिहास संकलन गर्ने हो भने यसको प्रभाव अझ व्यापक हुन सक्छ ।
संग्रहालयका लागि पनि स्थानीय बासिन्दासँग सहकार्य गर्दै हराउँदै गएका पुराना सामग्री संकलन गर्ने, सामग्री दाताको विवरण सुरक्षित राख्ने, डिजिटल अभिलेख बनाउने र स्थानीय इतिहासमा आधारित प्रदर्शनी तथा शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ ।
यसरी हेर्दा पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको भवनभित्र उद्घाटन भएको पुस्तकालय र संग्रहालय एउटा कोठा वा संरचनाको उद्घाटन मात्रै होइन, स्थानीय इतिहासलाई भविष्यसँग र ज्ञानलाई समुदायसँग जोड्ने एउटा सम्भावनाको सुरुवात भएको पुस्तकालय र संग्रहालयका प्रमुख दिपेन्द्र पौडेलले जानकारी दिनुभयो ।
-1786514058.jpg)
